Geen Stille Nacht meer in de Kerk?

Niet in ’t boekje

Kerstliederen als ”Stille nacht” en ”De herdertjes lagen bij nachte” staan niet meer in de liedboekjes van de Rooms-Katholieke Kerk van Nederland.

Er was heel wat paniek en verdachtmaking in de publieke opinie en media hierover tot de bisschoppen officieel lieten weten dat daarmee niet wordt gezegd dat ze niet meer in de kerken mogen gezongen worden. 

Commotie om niets dus, zoals dat dikwijls wel eens gebeurt. Ook in ons Vlaams kerkliedjesboek Zingt Jubilate, vinden we deze liederen niet terug als liturgische erkende liederen. Liggen we daar wakker van? Nee …

 

Is er wel Stille Nacht

Kerstversiering worden reeds aangebracht als de Sint nog niet eens zijn verjaardag heeft kunnen vieren. Soms verschijnt de Kerstman al aan de gevels, als een van de daken gevallen Sinterklaas zonder staf en mijter. De Advent is nog maar pas begonnen met de eerste adventskaars of de kerstverlichting wordt reeds ontstoken. Ieder jaar ervaren we de toenemende commercialisering, opgetuigd met kerstliederen in de winkelcentra en straten als een opgefokte hunkering naar de werkelijkheid achter al die muziek, sfeerversiering en beelden die kerst oproept: licht, nieuwheid, vrede, een hemel op aarde... Stille Nacht wordt gezongen, maar die stilte is ver te zoeken. ‘Vrede op aard …’ maar ook dat blijven woorden gezongen op een romantische pastorale melodie. We wensen vrede straks toe op onze kerst- en nieuwjaarskaartjes aan de een, maar niet aan de andere, die we al dan niet bewust vergeten.

 

Een positieve tegencultuur

Het Kerstfeest is in de vierde eeuw waarschijnlijk ontstaan als tegenzet van de kerk tegen het Zonnewendefeest van de keizer! Onze verontwaardiging is dan ook grotendeels onterecht. Het Zonnewendefeest heeft de oudste rechten en het is de kerk alleen niet gelukt het echt te kerstenen. Kerstmis is juist de diepste expressie van solidariteit met de kleinste mens, de armsten, de weerlozen, de pasgeboren kinderen en de ongeboren kinderen, de mens die geen plaats krijgt in de herberg maar naar de stal moet tussen de beesten. De mens opgejaagd en ontheemd op zoek naar een plaats om waardig te leven, zoals Oosterhuis het schreef in één van zijn liturgische liedteksten. Dit zijn de liederen die we met Kerstmis moeten zingen. Laat de liturgie maar een tegencultuur zijn voor de gecommercialiseerde kerstliederen, de plaats ook waar de soberheid en eenvoud van het vieren ons onttrekt aan de overdadige kerstdecoratie.

 

Geen Kerstmis zonder Pasen

We weten ondertussen dat het geboorteverhaal pas jaren na de executie van Jezus en na Pasen werd geschreven. Het gloria van de engelen komt pas na het lied van de Verrijzenis. Jan de Jongh schreef ooit “Niet de geboorte van Jezus, maar zijn leven, zijn delen met de armen, zijn genezende aanwezigheid maakte hem tot lichtkolom voor de mensen”.

En het is waar dat mensen die Kerstmis los zien van Pasen dit makkelijk verbinden met warenhuizen, kunstboom, kerstpakket, liefdadigheid, eten en gezelligheid. Dat is niet niets! In oorlogsgebieden houden ze er misschien een bestand en dekens aan over. En verder is er natuurlijk de warmte van het midwinterfeest.

Het is niet toevallig dat we Kerstfeest vieren wanneer het licht aarzelend weerkeert vlak na de langste nacht op ons halfrond. Licht - er is geen beter beeld van Hem die kwam en komt in deze duistere wereld. Door Hem en ons komt er ook dit jaar ‘een beetje gerechtigheid aan deze kant van de tijd’.

 

Wie weet wordt het dit jaar toch een Stille Nacht, zelfs gezongen …

 

Geert C. LEENKNEGT, priester

 

Ter info:Adam en het Zonnewendefeest

Volgens de Talmoed is het Zonnewendefeest door Adam, de eerste mens, uitgevonden:

‘Toen hij na de zondeval uit de Hof van Eden was verdreven, merkte hij dat de dagen korter werden. Hij dacht dat door zijn zonde de wereld weer terugkeerde tot de woestheid en ledigheid van den beginne en dat dit de dood zou zijn die hij en zijn vrouw moesten ondergaan. Hij vastte daarop acht dagen. Toen de dagen weer begonnen te lengen hielden zij acht feestdagen en het volgend jaar acht feestdagen voor en na de zonnewende. Zoals geschreven staat in psalm 139: gij omgeeft mij van achteren en van voren.’ 

Zie: Babylonische Talmoed Aboda Zara, naar J.D. Wuster

Zie: Jan de Jongh, Het Geheim verbeelden. Spelen met liturgie en rituelen inspiratie voor godzoekers. Narratio 2011.